„Nie dotykać!” zamienia się w „dotknij, poczuj i zrozum”. Wyjątkowa wystawa w Rzeszowskich Piwnicach

Czy obraz można zobaczyć dłońmi? Czy można odkryć jego piękno bez patrzenia, podążając za kształtem, fakturą i głosem, który opowiada o tym, czego nie widać? W Rzeszowskich Piwnicach sztuka przekroczy granice tradycyjnego odbioru. Wszystko za sprawą projektu „TYFLO-ART”, który pokazuje, że malarstwo może być dostępne dla osób o różnych potrzebach, a wspólne przeżywanie kultury nie wymaga patrzenia na świat w ten sam sposób.

Obraz, który można poznawać dłońmi

W centrum wydarzenia znajdzie się instalacja z tyflografiką, czyli wypukłym, przestrzennym odwzorowaniem obrazu, przygotowanym przez Marka Grześkowiaka z art-relief. Dzięki niej osoby z niepełnosprawnością wzroku będą mogły poznawać kompozycję dzieła za pomocą dotyku. Uzupełnieniem będzie audiodeskrypcja – słowny opis pomagający wyobrazić sobie przedstawioną scenę, jej elementy i charakter.

To rozwiązanie zmienia sposób myślenia o muzealnych i galeryjnych zasadach. Tam, gdzie zwykle słyszymy „Nie dotykać eksponatów”, pojawia się zaproszenie: „Dotknij, poczuj i zrozum”.

Nie chodzi jedynie o dostosowanie wystawy do potrzeb osób niewidomych i słabowidzących. To również okazja, by osoby widzące przekonały się, jak wiele można odkryć, kiedy na chwilę przestaniemy polegać wyłącznie na wzroku. Faktura, wypukłość, kształt i dźwięk stają się kolejnymi drogami prowadzącymi do interpretacji dzieła.

Sztuka nie musi być doświadczeniem zamkniętym w granicach tego, co widzialne. Może angażować różne zmysły, pobudzać wyobraźnię i pozwalać każdemu odbiorcy budować własną relację z obrazem.

„Księżniczka i Pirat” – malarstwo inspirowane piosenką Jacka Kaczmarskiego

Tyflografice będzie towarzyszył oryginalny obraz olejny Agnieszki Skatuły zatytułowany „Księżniczka i Pirat”, inspirowany piosenką Jacka Kaczmarskiego o tym samym tytule.

Zestawienie obrazu z jego wypukłym odwzorowaniem i audiodeskrypcją pozwoli spojrzeć na dzieło z kilku perspektyw. To, co dla jednych jest przede wszystkim kompozycją i kolorem, dla innych może stać się opowieścią odkrywaną przez dotyk i słowo.

Każdy odbiorca wnosi do kontaktu ze sztuką własne doświadczenia, emocje i wyobrażenia. Projekt „TYFLO-ART” przypomina, że nie istnieje tylko jeden sposób przeżywania malarstwa, a różnorodność tych doświadczeń może wzbogacać wszystkich uczestników.

Kultura bez barier. Wspólne doświadczenie zamiast wykluczenia

Wydarzenie ma charakter inkluzywny. Organizatorzy zapraszają zarówno osoby widzące, jak i niewidome oraz słabowidzące. Mile widziani są miłośnicy sztuki, rodziny z dziećmi, młodzież i seniorzy.

To szczególnie ważny wymiar inicjatywy. Dostępność kultury nie powinna oznaczać tworzenia osobnych przestrzeni dla osób z niepełnosprawnościami, lecz umożliwianie im uczestnictwa w wydarzeniach na równych zasadach. Wspólne oglądanie, dotykanie i poznawanie dzieła może stać się okazją do spotkania, rozmowy i lepszego zrozumienia odmiennych sposobów odbierania świata.

W tym przypadku dostępność nie jest dodatkiem do sztuki. Staje się częścią jej doświadczenia i otwiera nowe możliwości interpretacji.

Rzeszowskie Piwnice zapewniają rozwiązania ułatwiające udział w wydarzeniu, w tym dostępne wejście, windę lub platformę, dostępną toaletę, oznaczenia kierunkowe i fakturowe, system nawigacyjno-informacyjny, pętlę indukcyjną oraz możliwość skorzystania z pomocy osoby asystującej. Można również zgłosić szczególne potrzeby.

Jak skorzystać z audiodeskrypcji?

Osoby, które chcą wysłuchać audiodeskrypcji, powinny zabrać ze sobą własne słuchawki podłączone do smartfona. Przy stanowisku z tyflografiką w Rzeszowskich Piwnicach należy odnaleźć ramkę z kodem QR, umieszczonym w sposób ułatwiający zlokalizowanie go dotykiem. Po zeskanowaniu kodu aparatem telefonu film z audiodeskrypcją otworzy się na YouTubie.

W razie potrzeby zgłoszenia szczególnych wymagań można skontaktować się pod numerem telefonu 502 073 221.

Kiedy i gdzie odbędzie się TYFLO-ART?

Data: 26 października 2026 r. (poniedziałek), 18:00

Miejsce: Rzeszowskie Piwnice, Rynek 26 w Rzeszowie

Dostępność instalacji: do 12 listopada 2026 r.

Inicjatywę organizują Rzeszowski Dom Kultury oraz Agnieszka Skatuła w ramach programu grantowego #współtworzyMYkulturę. Partnerami przedsięwzięcia są Estrada Rzeszowska, Fundacja Szansa – Jesteśmy Razem (Szansa dla Niewidomych), Biuro Regionalne w Rzeszowie, oraz Fundacja Światłownia – Kultura Bez Barier.

„TYFLO-ART” to zaproszenie do odkrywania sztuki bez ograniczeń narzucanych przez jeden sposób patrzenia. Bo obraz może opowiadać nie tylko kolorem. Może przemawiać kształtem, fakturą, dźwiękiem i emocjami, które wywołuje. A czasem dopiero wtedy, gdy pozwolimy sobie poznać go inaczej, dostrzeżemy, jak wiele ma do powiedzenia.