Józef Lewkowicz przywraca pamięć Płazowa. W Rzeszowie zobaczymy niezwykłe drzeworyty

Sztuka zapisana w drewnie

Drzeworyt płazowski to wyjątkowy przykład tradycyjnej sztuki ludowej związanej z Płazowem w powiecie lubaczowskim. Pod tą nazwą kryje się kolekcja XIX-wiecznych matryc drzeworytniczych, które zachowały się do naszych czasów.

Kolekcja obejmuje 13 drewnianych tabliczek. Część z nich została rytowana dwustronnie, dzięki czemu łącznie daje 22 matryce z przedstawieniami. Ich tematyka jest przede wszystkim religijna. Na drewnianych płytach utrwalono sceny ze Starego i Nowego Testamentu, wizerunki Maryi i Jezusa, a także świętych Kościoła rzymskokatolickiego i greckokatolickiego.

To jednak nie tylko stare obrazy wyryte w drewnie. To świadectwo dawnej kultury, religijności i sposobu postrzegania świata, które mogło bezpowrotnie zniknąć.

Człowiek, który postanowił ocalić tradycję

Wielką pracę nad odtworzeniem XIX-wiecznych matryc Macieja Kostrzyckiego z Płazowa podjął Józef Lewkowicz – artysta ludowy pochodzący z Nowego Sioła.

Rekonstrukcja dawnych drzeworytów wymagała nie tylko umiejętności artystycznych. To także żmudne poszukiwanie właściwej formy, odczytywanie zachowanych wzorów i przenoszenie ich na drewno z zachowaniem charakterystycznego języka dawnej sztuki.

Dzięki pracy Józefa Lewkowicza drzeworyt płazowski nie pozostał jedynie wspomnieniem zamkniętym w muzealnych zbiorach. Tradycja została podjęta na nowo.

Drzeworyt płazowski na liście dobrych praktyk

Znaczenie tej pracy zostało dostrzeżone również na poziomie ogólnopolskim. W 2022 roku „Reaktywacja i rozwój drzeworytu płazowskiego” została wpisana do Krajowego rejestru dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Józef Lewkowicz został jednym z pierwszych oficjalnych depozytariuszy tego procesu. To właśnie depozytariusze są osobami, które nie tylko znają daną tradycję, ale również podejmują działania na rzecz jej zachowania i przekazania kolejnym pokoleniom.

W 2025 roku artysta otrzymał za swoją działalność odznakę honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”, przyznawaną przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

W Rzeszowie zobaczymy dawne i nowe

Wystawa w Muzeum Etnograficznym im. F. Kotuli pozwoli zobaczyć zarówno odbitki zrekonstruowanych przedstawień płazowskich, jak i autorskie prace Józefa Lewkowicza.

Ekspozycja będzie więc spotkaniem dwóch światów – tradycji, która narodziła się w XIX wieku, oraz współczesnego artysty, który tę tradycję odczytuje na nowo i nadaje jej dalsze życie.

To także okazja, by zobaczyć, jak niezwykłym nośnikiem pamięci może być zwykły kawałek drewna. Każda wyryta w nim linia jest częścią historii, której nie da się odtworzyć wyłącznie z książek.

Premierowo odsłonięty zostanie św. Onufry

Najważniejszym momentem wernisażu będzie premierowe odsłonięcie najnowszego dzieła Józefa Lewkowicza – drzeworytu przedstawiającego św. Onufrego.

To 16. matryca drzeworytu płazowskiego odtworzona przez artystę. Jej prezentacja będzie symbolicznym potwierdzeniem, że tradycja, która mogła pozostać jedynie muzealnym śladem przeszłości, wciąż może być żywa i rozwijana.

Historia płazowskich drzeworytów pokazuje, że dziedzictwo kulturowe nie musi być zamknięte za szybą. Może być nadal tworzone – ręką współczesnego artysty, inspirowanego pracą tych, którzy żyli przed nim.

Wernisaż w Muzeum Etnograficznym

Wernisaż wystawy „Józef Lewkowicz – w kręgu drzeworytu płazowskiego” odbędzie się 24 września 2026 roku o godz. 17:00 w Muzeum Etnograficznym im. F. Kotuli w Rzeszowie przy ul. Rynek 6.

Wstęp na wydarzenie jest wolny.

To propozycja dla tych, którzy chcą zobaczyć nie tylko piękne prace wykonane w drewnie, ale przede wszystkim historię niezwykłej tradycji, którą udało się przywrócić do życia.