Bircza na przestrzeni swojej historii wielokrotnie znalazła się w centrum dramatycznych wydarzeń. Szczególne miejsce zajmują walki z lat 1945–1946, kiedy miejscowość trzykrotnie odpierała ataki oddziałów UPA. Dziś pamięć o obrońcach Birczy jest ponownie obecna w najważniejszych miejscach pamięci państwowej.
W piątek do Birczy przyjechał Władysław Kosiniak-Kamysz. Minister obrony narodowej złożył kwiaty pod Pomnikiem Obrońców Birczy, oddając hołd tym, którzy stanęli w obronie mieszkańców.
„Bronili zdrowia, życia, dobytku i godności” - mówił o Obrońcach Birczy wicepremier.
Trzy ataki na Birczę
Po zakończeniu II wojny światowej Bircza znalazła się w szczególnie trudnej sytuacji. W latach 1945–1946 miejscowość była trzykrotnie atakowana przez formacje OUN i UPA.
Do ataków doszło 22 października 1945 roku, 29 listopada 1945 roku oraz w nocy z 6 na 7 stycznia 1946 roku. Obrony miejscowości podejmowali się żołnierze Wojska Polskiego, funkcjonariusze milicji oraz członkowie lokalnej samoobrony. Wśród nich byli także ludzie mający za sobą służbę w Armii Krajowej.
W walkach ginęli zarówno żołnierze i obrońcy, jak i mieszkańcy. Dla lokalnej społeczności pamięć o tych wydarzeniach przez kolejne dekady pozostawała bardzo ważną częścią historii Birczy.
Napis „BIRCZA 1945–1946” zniknął z Grobu Nieznanego Żołnierza
Historia upamiętnienia obrońców Birczy w Warszawie ma jednak swój szczególny, wieloletni rozdział.
W 2017 roku na jednej z nowych tablic przy Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie znalazła się inskrypcja „BIRCZA 1945–1946”. Miała przypominać o miejscowości, której mieszkańcy i obrońcy stawiali opór oddziałom UPA.
Przed planowanym odsłonięciem tablic, w listopadzie 2017 roku, napis jednak zniknął. Samorząd Birczy informował wówczas o usunięciu inskrypcji i rozpoczął działania na rzecz jej przywrócenia. W sprawę zaangażowały się również lokalne środowiska społeczne oraz samorządy. Okazało się, że decyzję o usunięciu wspomnianej inskrypcji podjął ówczesny szef MON Antoni Macierewicz - prawdopodobnie pod wpływem ukraińskiej dyplomacji.
Usunięcie napisu wywołało wówczas ogromne emocje. Dla mieszkańców Birczy nie chodziło wyłącznie o kilka słów na wojskowej tablicy. Była to kwestia tego, czy osoby, które broniły miejscowości w latach 1945–1946, zostaną oficjalnie zachowane w pamięci państwa.
Sprawa ciągnęła się przez kolejne lata. Samorządy Birczy, powiatu przemyskiego i powiatu bieszczadzkiego podejmowały uchwały i kierowały apele o przywrócenie inskrypcji.
Po dziewięciu latach Bircza wróciła
Przełom nastąpił w 2026 roku.
4 marca przy Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie odsłonięto ponownie tablice z inskrypcjami „BIRCZA 12 IX 1939” oraz „BIRCZA 1945–1946”. W uroczystości uczestniczył Władysław Kosiniak-Kamysz. Ministerstwo Obrony Narodowej podkreśliło, że druga z tablic upamiętnia walki w obronie Birczy w latach 1945–1946 oraz mieszkańców zamordowanych przez członków OUN i UPA.
Powrót napisu był zwieńczeniem wieloletnich starań mieszkańców, samorządowców i osób zaangażowanych w zachowanie pamięci o historii Birczy.
Sam Kosiniak-Kamysz wcześniej deklarował, że inskrypcja wróci na swoje miejsce. Podczas marcowej uroczystości przypominał, że pamięć o przeszłości nie stoi w sprzeczności z budowaniem przyszłości.
„Obiecał i słowa dotrzymał”
Dzisiejsza wizyta ministra obrony narodowej w Birczy ma więc dodatkowy wymiar. Podczas marcowej uroczystości w Warszawie Kosiniak-Kamysz mówił o mieszkańcach Birczy i deklarował, że chce osobiście przyjechać do miejscowości.
Teraz ta deklaracja została zrealizowana.
W Birczy towarzyszyli mu między innymi burmistrz miasta i gminy Bircza Anna Szymaszek, poseł Adam Dziedzic, dyrektor jego biura Dominik Błaszczyk, dyrektor Zarządu Wojewódzkiego PSL w Rzeszowie Ernest Dąbrowski oraz przedstawiciele przemyskich struktur PSL.
Wizyta miała przede wszystkim charakter pamięciowy. Złożenie kwiatów pod Pomnikiem Obrońców Birczy było symbolicznym spotkaniem przedstawiciela państwa z miejscem, którego mieszkańcy przez lata zabiegali o przywrócenie należnego miejsca swoim obrońcom w polskiej pamięci narodowej.
„Bircza 1945–1946” już nie jest tylko lokalną historią
Przywrócenie inskrypcji na Grobie Nieznanego Żołnierza zamyka jeden z najbardziej bolesnych rozdziałów w historii współczesnej Birczy.
W 2017 roku mieszkańcy zobaczyli, jak napis poświęcony ich miejscowości został usunięty z państwowego miejsca pamięci. Przez następne lata samorząd i społecznicy konsekwentnie domagali się jego powrotu. Oficjalne odsłonięcie tablic 4 marca 2026 roku sprawiło, że nazwa Birczy ponownie znalazła się wśród miejsc uwiecznionych na Grobie Nieznanego Żołnierza.
Dziś minister obrony narodowej przyjechał do samej Birczy i oddał hołd tym, których nazwę przez lata próbowano przywrócić do ogólnopolskiej pamięci.
Dla mieszkańców Birczy to nie tylko uroczystość z udziałem ministra. To także symboliczne domknięcie trwającej od 2017 roku walki o pamięć o obrońcach miejscowości.
Napisz komentarz
Komentarze