Jedna jabłoń – wiele historii! Trzecia edycja akcji „Po owocach ich poznacie”

W czwartek, 1 października 2026 roku, o godz. 10 w Wojewódzkim Domu Kultury w Rzeszowie spotkają się przedstawiciele szkół, instytucji kultury oraz organizacji, którzy odbiorą sadzonki jabłoni. Każde z drzewek trafi później do innej miejscowości, gdzie zostanie posadzone jako żywy znak pamięci.

To kolejna odsłona inicjatywy „Po owocach ich poznacie”, zainicjowanej przez marszałka województwa podkarpackiego Władysława Ortyla i prowadzonej przez WDK od 2023 roku.

Do tej pory w ramach projektu posadzono już ponad 80 jabłoni. Powstaje w ten sposób symboliczny „sad pamięci”, który każdego roku powiększa się o kolejne drzewa.

Skąd jabłoń?

Wybór drzewa nie jest przypadkowy. Jabłoń była szczególnie bliska Józefowi Ulmie – człowiekowi wielu pasji, który interesował się ogrodnictwem, zajmował się szczepieniem i sprzedażą drzewek owocowych.

Dlatego jabłoń stała się symbolem tej inicjatywy.

Drzewo, które rośnie, kwitnie i wydaje owoce, ma przypominać o ludziach, którzy w czasach Zagłady podjęli decyzję o ratowaniu życia innych – mimo śmiertelnego zagrożenia, jakie niosła za sobą pomoc prześladowanym Żydom.

Historia rodziny Ulmów jest jednym z najbardziej przejmujących przykładów takiej postawy. Józef i Wiktoria Ulmowie wraz z sześciorgiem dzieci oraz nienarodzonym dzieckiem zostali 24 marca 1944 roku zamordowani przez niemieckich okupantów za ukrywanie Żydów.

Sad pamięci rośnie także poza Podkarpaciem

Inauguracja akcji odbyła się 11 września 2023 roku, dzień po beatyfikacji Rodziny Ulmów. Wówczas w Wojewódzkim Domu Kultury w Rzeszowie pierwsze jabłonie przygotowane przez Arboretum i Zakład Fizjografii w Bolestraszycach otrzymali uczniowie podkarpackich szkół.

Od tamtej pory idea zaczęła wychodzić poza region.

Jabłonie pamięci pojawiły się przy szkołach i instytucjach w różnych częściach Polski. Jedno z drzew posadzono również w ogrodach Pałacu Prezydenckiego w Warszawie przez prezydenta Andrzeja Dudę i pierwszą damę Agatę Kornhauser-Dudę. Jabłonie trafiły także do Rzymu.

Podkarpacie pozostaje jednak miejscem szczególnym dla tej inicjatywy. To właśnie tutaj, w rodzinnych stronach Ulmów, rozpoczęła się historia „sadu pamięci”.

Nie tylko drzewko, ale lekcja historii

Tegoroczni uczestnicy otrzymają nie tylko sadzonki. Wojewódzki Dom Kultury przygotował również pamiątkowe tabliczki informacyjne, które zostaną umieszczone przy posadzonych drzewach.

Chodzi o to, aby jabłoń nie była jedynie elementem krajobrazu. Ma prowokować do pytań, rozmów i odkrywania lokalnej historii.

Organizatorzy liczą, że młodzi ludzie będą dzięki nim szukać informacji o mieszkańcach swoich miejscowości, którzy podczas niemieckiej okupacji pomagali żydowskim sąsiadom. Takich historii wciąż jest wiele, a część z nich nadal czeka na odkrycie i przypomnienie.

Muzyka, wykład i spektakl „Wojenka”

Tegoroczna uroczystość rozpocznie się o godz. 10 w sali widowiskowej Wojewódzkiego Domu Kultury w Rzeszowie.

W programie znalazły się muzyczne „Melodie pamięci”, uroczyste przekazanie drzewek i pamiątkowych tablic oraz wykład dr. Wojciecha Hanusa z rzeszowskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej.

Uczestnicy obejrzą również spektakl teatralny „Wojenka” w reżyserii Joanny Baran-Marczydło. Przedstawienie przygotował teatr „O kant sceny potłuc”, działający przy Gminnym Ośrodku Kultury i Wypoczynku w Wielopolu Skrzyńskim.

Partnerami projektu są Arboretum i Zakład Fizjografii w Bolestraszycach, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie oraz Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej.

Pamięć, która zapuszcza korzenie

Każda posadzona jabłoń ma przypominać, że pamięć o przeszłości nie musi być zamknięta w książkach, muzeach czy archiwach. Może rosnąć tuż obok szkoły, domu kultury czy innej lokalnej instytucji.

Z czasem drzewo będzie coraz większe. Pojawią się kwiaty, a później owoce. I właśnie w tym tkwi symbolika całej akcji – pamięć, podobnie jak drzewo, wymaga troski, aby mogła przetrwać i być przekazywana kolejnym pokoleniom.

Tak powstaje sad, który nie ma granic. Każda kolejna jabłoń jest jego następnym drzewem – i kolejnym miejscem, w którym historia Rodziny Ulmów oraz innych Polaków ratujących Żydów podczas Zagłady pozostaje żywa.