Przejdź do głównych treściPrzejdź do wyszukiwarkiPrzejdź do głównego menu
Reklama
czwartek, 19 listopada 2026 10:18
RZESZÓW INFO
Reklama

Z rodzinnego albumu na kazachski step. Niezwykła misja fotografa z Rzeszowa

Podziel się
Oceń

„Minął trzyletni sen koszmarny” – napisała Emilia we wrześniu 1944 roku. Za tym krótkim zdaniem kryją się lata zesłania, głodu, strachu i rozłąki. Ponad 80 lat później jej wnuk, Tomasz Cierpisz, fotograf z Rzeszowa, chce dotrzeć do miejsc opisanych w rodzinnych dokumentach. Nie będzie szukał jedynie ruin dawnej cegielni w Kazachstanie. Chce odtworzyć historię dwojga ludzi, których wojenne losy rozdzieliły na lata, a których życie po wojnie związało z Rzeszowem. Projekt „7000 km koszmarnego snu” to niezwykła próba odzyskania rodzinnej pamięci.
Z rodzinnego albumu na kazachski step. Niezwykła misja fotografa z Rzeszowa

Autor: Krzysztof Bączkowski

Tomasz Cierpisz od dawna nosił w sobie pomysł wyprawy śladami dziadków – Emilii i Stanisława. Długo jednak dojrzewał do decyzji. Zawsze pojawiało się coś, co podpowiadało: jeszcze chwila, nie teraz.

– Kiedy dostałem wiadomość z muzeum historycznego w Białymstoku, że znajdują się tam dwa listy autorstwa mojej babci, uznałem, że nie mogę już dłużej zwlekać – opowiada.

Te dwa listy były kolejnym potwierdzeniem, że rodzinna historia wciąż kryje nieodkryte fragmenty. W jednym z nich, napisanym 26 marca 1941 roku w Presnogorkowce, babcia zwracała się do przyjaciółki Marysi. To przejmujące świadectwo codzienności na zesłaniu. Nie ma w nim wielkich historycznych deklaracji. Jest za to zimno, głód, choroby, bezradność i strach o jutro.

„Jest nam coraz ciężej i kto wie, czy przetrwamy”

Emilia pisała Marysi, że zima nie odpuszcza, a oni z utęsknieniem czekają na wiosnę i możliwość podjęcia pracy. Ich sytuacja była coraz trudniejsza. Początkowo mieli jeszcze trochę ubrań, które mogli sprzedawać, by zdobyć środki na przeżycie. Po niemal roku oszczędzania i wyzbywania się ostatnich rzeczy nie mieli już właściwie niczego.

„W tym tygodniu szczególnie u nas pozimniało, mówię Ci Kochana Marysiu, że tak, jak gdyby zima na nowo się zaczynała. A my tak czekamy na wiosnę i na trochę ciepła. Ja już chciałabym pracować, a tu dokąd śnieg, to nie ma co robić” – pisała.

Dalej wyznawała:

„Jedno tylko wspomnę, że jest nam coraz ciężej i kto wie, czy przetrwamy. Z początku mieliśmy trochę łachów i choć bardzo skromnie i oszczędnie się ich wyzbywaliśmy, to jednak tem już prawie rok żyjemy. Obecnie już jesteśmy wyczerpani do ostatniego, a nawet sami nie mamy już w co się ubrać”.

Najbardziej poruszający jest jednak fragment opisujący sytuację, w której rodzina znalazła się na granicy przetrwania. Wszyscy zachorowali, przez kilka dni nikt do nich nie zaglądał, a oni sami nie mieli jedzenia ani sił, by szukać pomocy.

„Za ofiarowane pieniądze ludzie tutejsi z litości sprzedali mi trochę mąki na chleb, bo kilka dni wszyscy leżeliśmy w domu chorzy i nikt do nas nie zaglądał z naszych Polek, a my dogorywaliśmy z głodu i chłodu” – wspominała Emilia.

W liście jest również wdzięczność wobec Wisi, która pomogła jej zdobyć pieniądze, oraz gorzkie poczucie osamotnienia.

„Tu pozbawieni własnego kąta, tułamy się i żebrzemy litości i to u kogo – u naszych wrogów”.

List z 26 marca 1941 roku jest głosem konkretnej kobiety, która próbowała utrzymać rodzinę przy życiu, nie wiedząc, czy kiedykolwiek wróci do Polski. Tomasz chce nie tylko zachować te słowa, ale również dotrzeć do miejsc, w których powstały.

We wrześniu 1944 roku Emilia napisała kolejne zdanie, które stało się inspiracją dla nazwy całego przedsięwzięcia: „Minął trzyletni sen koszmarny”. Dla jej wnuka te słowa mają szczególną wagę. Są skrótem doświadczenia, którego nie da się w pełni odtworzyć, ale które można próbować zrozumieć.

Dziadek w niemieckiej niewoli. Pamiętniki, których wciąż szuka

Projekt Tomasza nie jest jednak wyłącznie opowieścią o Emilii i jej zesłaniu. Równie ważna jest historia drugiego bohatera – dziadka Stanisława Cierpisza.

Po kampanii wrześniowej Stanisław trafił do niemieckiej niewoli. Był jeńcem Oflagu II C Woldenberg, czyli obozu dla polskich oficerów w dzisiejszym Dobiegniewie. Tam pisał pamiętniki, które do dziś pozostają dla jego wnuka ważnym, ale nieodnalezionym elementem rodzinnej układanki.

plakat projektu/Tomasz Cierpisz

Tomasz chciałby je odzyskać. To właśnie w nich mogą znajdować się kolejne odpowiedzi dotyczące wojennych doświadczeń dziadka, jego codzienności w niewoli i wydarzeń, które ukształtowały jego późniejsze życie.

Losy Emilii i Stanisława potoczyły się zupełnie inaczej. Ona została deportowana wraz z bliskimi do północnego Kazachstanu, do Presnogorkowki. On znalazł się w niemieckim obozie jenieckim. Wojna rozdzieliła ich na lata.

Oboje przeżyli. Po wojnie związali swoje życie z Rzeszowem.

To właśnie próba odtworzenia historii obojga dziadków nadaje wyprawie szczególny wymiar. Nie chodzi o jedną deportację czy jeden obóz. Chodzi o dwoje ludzi, ich rozłąkę, doświadczenia i życie, które udało im się zbudować po wojnie.

Fotograf chce zapukać do drzwi najstarszych mieszkańców Kazachstanu

Wyprawa zaplanowana na 2027 rok ma prowadzić Tomasza do miejsc związanych z historią Emilii. Jednym z najważniejszych punktów będzie stara cegielnia w Kazachstanie, w której pracowała jego babcia.

Fotograf zlokalizował już to miejsce na mapie. Z zebranych przez niego informacji wynika, że pozostały tam jeszcze ruiny dawnego zakładu.

Nie zamierza jednak ograniczyć się do dokumentowania opuszczonych budynków. Chce rozmawiać z ludźmi, szczególnie z najstarszymi mieszkańcami okolicy.

– Będę pukał od drzwi do drzwi najstarszych mieszkańców i pytał – zapowiada.

W listach Emilia kilkakrotnie wspominała o pomocy otrzymywanej od miejscowej społeczności. Tomasz chce sprawdzić, czy pamięć o polskich zesłańcach przetrwała w lokalnych opowieściach. Być może ktoś pamięta dawną cegielnię, jej pracowników, rodziny, które tam żyły. Być może uda się odnaleźć ślady, których nie ma w żadnym archiwum.

Nie ma gwarancji, że poszukiwania przyniosą konkretne odpowiedzi. I fotograf nie zamierza ich wymyślać. Chce pokazać również niepewność, puste miejsca w historii i pytania, na które być może nigdy nie uda się odpowiedzieć.

Pięćdziesiąte urodziny i 80-letnie listy. Symboliczny moment na podróż

Jest jeszcze jeden powód, dla którego właśnie teraz Tomasz zdecydował się zrealizować swój pomysł. Wyprawa zbiegnie się z rozpoczęciem jego pięćdziesiątego roku życia.

– Listy mojej babci mają ponad 80 lat, a ja - wnuk – niebawem skończę 50 lat. Chcę jechać dokładnie tam, gdzie ona pracowała w starej cegielni w Kazachstanie – mówi.

W tym zestawieniu czasu jest coś niezwykłego. Kobieta, która w 1941 roku pisała do przyjaciółki o głodzie, chłodzie i walce o przetrwanie, nie mogła wiedzieć, że po ponad ośmiu dekadach jej wnuk będzie odczytywał te same słowa, próbując odnaleźć miejsca opisane w korespondencji.

Tomasz Cierpisz jest fotografem i prowadzi Draw Light Studio w Rzeszowie. Na co dzień realizuje zlecenia i uczy fotografii. W projekcie łączy zawodowe doświadczenie z bardzo osobistą potrzebą poznania własnych korzeni.

„7000 km koszmarnego snu” ma zaowocować cyklem fotografii, filmem dokumentalnym oraz wystawą, która połączy współczesne zdjęcia z rodzinnymi archiwaliami, listami, fragmentami korespondencji i dźwiękiem. W przygotowaniu filmu mają uczestniczyć Piotr Kłeczek i Andrzej Łapkowski.

Wystawa planowana jest na jesień 2027 roku w Rzeszowie. Jednym z rozważanych miejsc są Rzeszowskie Piwnice. Autor chciałby, aby odbiorcy mogli nie tylko obejrzeć fotografie, ale również zanurzyć się w historii Emilii i Stanisława.

Nie chce sponsorów podróży. Chce podzielić się swoim doświadczeniem

Tak rozbudowany projekt wymaga jednak pieniędzy. Przygotowania, podróż, dokumentacja fotograficzna i filmowa, a następnie wystawa to przedsięwzięcie, którego nie da się zrealizować bez wsparcia.

Tomasz uruchomił profil na Patronite, gdzie można regularnie wspierać jego pracę i śledzić kolejne etapy powstawania projektu. Przygotował również osobną zbiórkę skierowaną do firm i potencjalnych mecenasów, z pakietami współpracy.

Jego podejście do finansowania jest jednak nieco inne niż w przypadku typowych zbiórek.

– Nie chcę, aby moja podróż była finansowana i sponsorowana. Chcę dać w zamian swój czas i doświadczenie, dzieląc się tajnikami fotografii – podkreśla Cierpisz.

Dlatego proponuje, by wsparcie projektu było również okazją do spotkania z fotografią. Przygotował trzy poziomy Patronite: 25, 100 i 250 zł miesięcznie. W zależności od wybranego progu patroni otrzymują dostęp do dziennika projektu, fragmentów rodzinnej korespondencji z komentarzem, kulis przygotowań, spotkań online poświęconych fotografii, konsultacji, a nawet autorskiego wydruku Fine Art.

Firmy mogą natomiast skorzystać z przygotowanych pakietów mecenatu. To propozycja współpracy, w której Tomasz chce zaoferować coś więcej niż samo umieszczenie logo sponsora.

Projekt można wesprzeć za pośrednictwem strony Patronite oraz zrzutki dla firm. Więcej informacji o całym przedsięwzięciu znajduje się na stronie dlstudio.pl/7000km.

Historia, która nie skończyła się w 1944 roku

Tomasz nie wie, ile odpowiedzi przywiezie z Kazachstanu. Nie wie, czy spotka ludzi pamiętających dawną cegielnię, czy uda się odnaleźć kolejne dokumenty ani czy kiedykolwiek trafi na pamiętniki dziadka z Oflagu II C Woldenberg.

Wie natomiast, że nie chce już odkładać tej podróży.

W tej historii jest coś więcej niż rodzinne archiwum. Są dwa odmienne wojenne doświadczenia, rozdzieleni ludzie, powrót do Polski i życie, które zaczęło się na nowo w Rzeszowie. Są listy, które przetrwały dziesięciolecia, i pamiętniki, które być może wciąż czekają na odnalezienie.

A przede wszystkim jest wnuk, który postanowił sprawdzić, czy po ponad 80 latach można jeszcze dotknąć świata swoich dziadków.

Być może na końcu 7000-kilometrowej drogi nie będzie wielkiego odkrycia. Być może pozostaną ruiny, kilka rozmów i kolejne pytania. Ale nawet wtedy ta podróż może przywrócić pamięci coś bezcennego: twarze, miejsca i historie ludzi, którzy nie powinni zostać zapomniani.

Zajrzeć do projektu, zanim powstanie film i wystawa

Tomasz nie chce czekać z opowiadaniem tej historii do zakończenia wyprawy. Już teraz pokazuje, jak wygląda praca nad projektem: czytanie listów, porządkowanie dokumentów, poszukiwanie miejsc, sprawdzanie informacji i próby nawiązywania kontaktów.

Na stronie projektu można poznać jego założenia, a na Patronite śledzić kolejne etapy przygotowań. Pierwszy wpis dla Patronów, zatytułowany „Od listu do mapy”, jest już dostępny.

„7000 km koszmarnego snu” to opowieść o ludziach, których los rozrzucił tysiące kilometrów od domu. Ale to także opowieść o pamięci, która potrafi przetrwać w kilku pożółkłych kartkach papieru.

Nie jedzie tam po sensację ani po łatwe wzruszenie. Jedzie szukać śladów. A my możemy pomóc mu je odnaleźć.


Napisz komentarz

Komentarze

Reklama
Reklama