Światowy Dzień Orderu Uśmiechu: poznaj Damy i Kawalerów z Podkarpacia oraz historię odznaczenia

Historia Orderu Uśmiechu sięga końca lat 60. XX wieku. Pomysł stworzenia odznaczenia, którym dzieci mogłyby nagradzać dorosłych, narodził się w redakcji „Kuriera Polskiego”. Inspiracją była opowieść o dziecku, które chciało wyróżnić dorosłych za radość i dobro, jakie dawali najmłodszym.

Pomysł szybko przerodził się w ogólnopolski konkurs na wygląd odznaczenia. Do redakcji napłynęło około 44 tys. dziecięcych propozycji. Wybrano projekt dziewięcioletniej Ewy Chrobak z Głuchołaz. Dziewczynka zaprojektowała charakterystyczne uśmiechnięte słoneczko, które do dziś jest symbolem Orderu Uśmiechu.

Jesienią 1968 roku Kapituła po raz pierwszy przyznała odznaczenie. Pierwszym Kawalerem Orderu Uśmiechu został prof. Wiktor Dega, światowej sławy ortopeda z Poznania. Oficjalna uroczystość wręczenia odbyła się 6 lutego 1969 roku.

Order, który przyznają dzieci

Zasada jest prosta i jednocześnie niezwykła. Order Uśmiechu może otrzymać dorosły, który w szczególny sposób działa na rzecz dzieci, pomaga im, okazuje przyjaźń i sprawia, że na ich twarzach pojawia się uśmiech.

Co ważne, wniosek o przyznanie Orderu Uśmiechu mogą złożyć wyłącznie osoby, które nie ukończyły 18 lat. Nie ma przy tym określonej liczby dzieci, które muszą poprzeć kandydaturę.

Dzieci nie otrzymują jednak gotowego formularza do wypełnienia. Wniosek może mieć formę listu, albumu czy innej przygotowanej przez nie pracy. Musi natomiast zawierać dane kandydata, dane dzieci zgłaszających kandydaturę oraz przede wszystkim uzasadnienie, za co chcą go nagrodzić. Kapituła podkreśla, że chodzi o działalność na rzecz dzieci wykraczającą poza zwykłe wykonywanie swojego zawodu.

Do zgłoszenia można dołączyć również zdjęcia, wycinki prasowe, rekomendacje, filmy czy inne materiały dokumentujące działalność kandydata.

Jest jeden ważny szczegół. Zgłoszenie trzeba wysłać w tradycyjnej formie pisemnej. Międzynarodowa Kapituła Orderu Uśmiechu nie przyjmuje wniosków przesyłanych pocztą elektroniczną.

Najbardziej niezwykła ceremonia? Cytryna i róża

Order Uśmiechu ma również swój charakterystyczny ceremoniał. Nowy Kawaler lub Dama Orderu zostaje pasowany różą, a następnie musi wypić kielich soku z cytryny – oczywiście z uśmiechem na twarzy.

To nawiązanie do pierwszej ceremonii z udziałem prof. Wiktora Degi. Tradycja przetrwała do dziś. Odznaczony składa również przyrzeczenie, że będzie pogodny i będzie przynosił dzieciom radość.

Order zyskał międzynarodową rangę

Początkowo Order Uśmiechu był polskim odznaczeniem. Z czasem zaczął jednak trafiać również do osób z innych państw.

W 1979 roku, podczas ogłoszonego przez ONZ Międzynarodowego Roku Dziecka, sekretarz generalny ONZ Kurt Waldheim nadał Orderowi Uśmiechu rangę międzynarodową. Od tego czasu wyróżnienie zaczęło być przyznawane dorosłym z różnych części świata.

Wśród Kawalerów i Dam Orderu Uśmiechu znaleźli się m.in. Jan Paweł II, Dalajlama, Eugenia Zdebska, Matka Teresa z Kalkuty, Astrid Lindgren, Irena Sendlerowa czy Joanne Rowling.

Dr Małgorzata Szczepanek – lekarka dziecięcych pacjentów z Rzeszowa

Jedną z osób związanych z Podkarpaciem, która otrzymała Order Uśmiechu, jest dr n. med. Małgorzata Szczepanek, lekarka zajmująca się leczeniem dzieci i związana z Kliniką Pediatrii w Rzeszowie.

Informację o przyznaniu jej odznaczenia zamieścił Uniwersytet Rzeszowski. W uczelnianym komunikacie z 4 maja 2022 roku poinformowano, że dr Małgorzata Szczepanek otrzymała Order Kawalerów Uśmiechu.

To właśnie przykład sytuacji, w której zawodowa praca z najmłodszymi została dostrzeżona również przez dzieci. Order Uśmiechu różni się bowiem od wielu innych wyróżnień tym, że nie jest przyznawany przez środowisko zawodowe czy instytucję medyczną.

Prof. Karol Myśliwiec – dzieci z Jasła chciały uhonorować naukowca

Bardzo ciekawa jest historia prof. dr. hab. Karola Myśliwca, wybitnego archeologa i egiptologa, urodzonego w Jaśle i Honorowego Obywatela tego miasta.

W tym przypadku inicjatywa wyszła bezpośrednio od uczniów Szkoły Podstawowej nr 1 w Jaśle. Międzynarodowa Kapituła Orderu Uśmiechu zatwierdziła wniosek przygotowany przez uczniów i uczennice szkoły. Informację o przyznaniu odznaczenia oficjalnie podał Urząd Miasta w Jaśle.

Dzieci przygotowały specjalny album i uzasadniły, dlaczego ich zdaniem profesor powinien otrzymać Order Uśmiechu. Wskazywały nie tylko na jego dorobek naukowy, ale również na to, że jest osobą przyjazną dzieciom i popularyzuje naukę.

Uroczyste wręczenie odbyło się 3 listopada 2022 roku w Szkole Podstawowej nr 1 w Jaśle. Profesor Myśliwiec został 1066. Kawalerem Orderu Uśmiechu na świecie.

Ceremonia miała tradycyjny charakter. Profesor został pasowany różą, a następnie musiał wypić sok z cytryny – oczywiście z uśmiechem. Złożył również przyrzeczenie, że będzie zawsze pogodny i będzie przynosił dzieciom radość.

Podczas uroczystości zwracano uwagę na jego działalność popularyzatorską. Prof. Teodozja Rzeuska, która wygłosiła laudację, podkreślała, że Myśliwiec od lat prowadzi wykłady dla uczniów i przedszkolaków oraz popularyzuje wiedzę o starożytnym Egipcie.

To właśnie dzieci z Jasła zdecydowały więc, że jego działalność zasługuje na szczególne podziękowanie.

Stanisław Uziel – tarnobrzeski społecznik i Kawaler Orderu Uśmiechu

Wśród osób związanych z Podkarpaciem wymieniany jest również Stanisław Uziel, tarnobrzeski społecznik, samorządowiec i wieloletni radny.

Z dostępnych materiałów archiwalnych wynika, że Order Uśmiechu otrzymał na wniosek dyrekcji Domu Dziecka w Skopaniu koło Baranowa Sandomierskiego. W źródłach dotyczących jego działalności wskazywane są m.in. pomoc dzieciom, organizowanie wsparcia materialnego oraz działania na rzecz podopiecznych placówek opiekuńczych.

Uziel zmarł w kwietniu 2020 roku.

Jan Bury również otrzymał Order Uśmiechu

Order Uśmiechu otrzymał także Jan Bury, działacz społeczny związany z Podkarpaciem, który w późniejszych latach był również parlamentarzystą.

Z dostępnych informacji wynika, że Bury odbierał Order Uśmiechu w Międzynarodowym Dniu Dziecka. Co istotne, w uroczystości miały uczestniczyć dzieci z podkarpackich placówek związanych z prowadzoną przez niego działalnością społeczną – m.in. z Dynowa, Łopuszki, Rzeszowa, Łańcuta i Przeworska, a także wychowankowie rodzin zastępczych.

 Wśród podejmowanych przez niego działań wymieniano m.in. działalność Fundacji Pomocy Młodzieży im. Jana Pawła II „Wzrastanie”, prowadzącej placówki i formy pomocy dla dzieci i młodzieży na Podkarpaciu.

Nie za stanowisko, nie za tytuł, ale za serce dla dzieci

Idea Orderu Uśmiechu jest wyjątkowa właśnie dlatego, że dorosły nie może sam zgłosić swojej kandydatury. Nie może zrobić tego również za niego inna osoba dorosła. To dzieci muszą uznać, że ktoś zasługuje na wyróżnienie i napisać, dlaczego.

Kapituła bada zgłoszenia i weryfikuje przedstawione argumenty. Ze względu na dużą liczbę wniosków rozpatrywanie niektórych kandydatur może potrwać nawet kilka lat. Kapituła informuje natomiast wyłącznie o pozytywnie rozpatrzonych wnioskach.

I właśnie dlatego Order Uśmiechu pozostaje jednym z najbardziej niezwykłych odznaczeń. Jego historia zaczęła się od dziecięcego pomysłu, a przez kolejne dekady stał się międzynarodowym symbolem wdzięczności najmłodszych wobec dorosłych, którzy poświęcają im swój czas, uwagę i serce.

21 września warto więc przypomnieć, że czasami największym wyróżnieniem nie jest państwowy medal czy oficjalny tytuł. Czasami wystarczy, że dziecko powie: „Dziękuję. Dzięki Tobie było mi lepiej”.